کرم سرشاخه خوار هلو

Peach Twig Borer

ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﺧﻮار ﻫﻠﻮ ( Anarsia lineatella) از راﺳﺘﻪ پرواﻧﻪ ﻫﺎ(Lepidoptera) و ﺧﺎﻧﻮادهGelechiidae یکی از آﻓﺎت ﻣﻬﻢ درﺧﺘﺎن ﻣﯿﻮه ﺑﺨﺼﻮص ﻫﻠﻮ ﻣﺤﺴﻮب میﺷﻮد. ﻃﺮز ﺧﺴﺎرت ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﻮده که ﻻرو داﺧﻞ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎ، ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎ و ﻣﯿﻮهﻫﺎ می شود و ﺑﺎ ﺗﻐﺬﯾﻪ در ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ خشکیدگی آنﻫﺎ میﺷﻮد. اﯾﻦ آﻓﺖ داراي رژﯾﻢ دوگانه ﺧﻮاري یعنی”چوب ﺨﻮاري و ﻣﯿﻮهﺧﻮاري” اﺳﺖ، ﻟﺬا ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ آن در ﻧﻬﺎﻟﺴﺘﺎنﻫﺎ که ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎي اصلی آﻓﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﺑﺎغ ﻫﺎي ﺑﺎرده از اﻫﻤﯿﺖ ویژه اي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ.

ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎي اصلی آﻓﺖ، ﻫﻠﻮ، ﺷﻠﯿﻞ و ﺑﺎدام اﺳﺖ. این آفت به گیاهان دیگری ﻣﺜﻞ آﻟﻮ،گوجه، زاﻟﺰاﻟک، ازگیل و ﺧﺮﻣﻨﺪي ﻧﯿﺰﺧﺴﺎرت وارد می آورد.

اﯾﻦ آﻓﺖ درﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﻃﻖ کشور که درﺧﺘﺎن ﻣﯿﻮه ﻫﺴﺘﻪدار کاشته میﺷﻮد اﻧﺘﺸﺎر دارد. ﻧﻘﺎط ﻣﺮﺗﻔﻊ را ﺑﺮاي زﻧﺪگی ﺑﻪ ﻧﻘﺎط پست ﺗﺮﺟﯿﺢ می دهد. از ﻧﻈﺮ وﺿﻌﯿﺖ پراکنش در ﺟﻬﺎن ﻧﯿﺰ در اکثر کشور های آسیایی، آﻓﺮﯾﻘﺎ، آﻣﺮیکای شمالی، اروپا و اﻗﯿﺎﻧﻮﺳﯿﻪ اﯾﻦ آﻓﺖ گزارش ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ ﺧﻮار ﻫﻠﻮ، ﺳﻪ شکل ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻐﺬﯾﻪاي دارد. ﺷﯿﻮه اول، ﺗﻐﺬﯾﻪ از ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎ و غنچهﻫﺎي ﺑﺎز ﺷﺪه، ﺷﯿﻮه دوم ﺗﻐﺬﯾﻪ از ﺷﺎﺧﻪﻫﺎ و ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎﺳﺖ و ﺷﯿﻮه ﺳﻮم ﺧﺴﺎرت، ﺗﻐﺬﯾﻪ از ﻣﯿﻮه اﺳﺖ. ﺧﺴﺎرت آﻓﺖ در زﻣﺎن ﻣﯿﻮهﺧﻮاري ﻣﻬﻢ ﺗﺮ اﺳﺖ.

اﯾﻦ ﺣﺸﺮه زﻣﺴﺘﺎن را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻻرو ﺳﻦ دو در داﺧﻞ ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺮ میﺑﺮد. اﯾﻦ ﻻروﻫﺎ در اواﺧﺮ زﻣﺴﺘﺎن و ﯾﺎ اوایل ﺑﻬﺎر هنگامی که ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺮارتی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺷﺪ، از ﻣﺤﻞ زﻣﺴﺘﺎنی ﺧﺎرج و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺧﻮد را آﻏﺎز می کنند. در زﻣﺎنی که ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎ کاﻣﻼ ً ﻣﺘﻮرم ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻻروﻫﺎ وارد غنچه ﻫﺎ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ می پردازﻧﺪ.

ﻻروﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ً در زﻣﺎن ورود ﺑﻪ غنچه ها، ﻓﻀﻮﻻت ﺧﻮد را در دﻫﺎﻧﻪ ﺳﻮراخ ورودي ﻗﺮار داده که ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻼﻣﺖ ﺧﺴﺎرت آﻓﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه می ﺷﻮد.

در پایان رﯾﺰش گلبرگﻫﺎ، ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺟﻮان ﺷﺮوع میﺷﻮد. ﻻروﻫﺎ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﻧﺮم و ﻟﻄﯿﻒ را ﻣﻌﻤﻮﻻ ً از ﻧﺰدیکی ﻣﺤﻞ اﺗﺼﺎل آﺧﺮﯾﻦ دﻣﺒﺮگ ﺳﻮراخ کرده و ﺑﻪ درون آن ﻧﻔﻮذ میﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻻرو در داﺧﻞ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ از ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ پاﺋﯿﻦ اداﻣﻪ دارد و هنگامی که ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي ﺳﺨﺖ و خشبی ﺑﺮﺳﺪ، آﻧﺮا ﺗﺮك کرده و ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ دیگری را در ﻫﻤﺎن ﻧﺰدیکی ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار می دﻫﺪ. ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺧﺴﺎرت دﯾﺪه پژﻣﺮده ﺷﺪه، ﺑﻪ ﺳﻤﺖ پاﯾﯿﻦ ﺧﻢﺷﺪه و خشک میﺷﻮﻧﺪ.

ﻫﺮ ﻻرو در مرحله اول خسارت خود 6-4 ﻋﺪد غنچه و گل را ﺑﺎ ﺗﻐﺬﯾﻪ از ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي زایشی آﻧﻬﺎ ﺗﺨﺮﯾﺐ میﻧﻤﺎﯾﺪ.

ﺧﺴﺎرت آﻓﺖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎ ﺗﺎ اوایل ﺧﺮداد اداﻣﻪ دارد. ﻻرو سپس ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎ را ﺗﺮك کرده و ﻣﯿﻮه ﻫﺎي ﻧﺎرس را ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار می دهد و ﺑﺎﻋﺚ رﯾﺰش ﻣﯿﻮهﻫﺎي آﻟﻮده میﺷﻮد.

ﻻروﻫﺎ پس از رﺳﯿﺪن ﺑﻪ رﺷﺪ کاﻣﻞ در داﺧﻞ ﻣﯿﻮه، از آن ﺧﺎرج ﺷﺪه و در شکاف کلوخه ﻫﺎي ﺳﻄﺢ ﺧﺎك، ﺑﺮگﻫﺎي پوﺳﯿﺪه و ﻻﺑﻪﻻي ﻋﻠﻒﻫﺎي ﻫﺮز زﯾﺮ درﺧﺘﺎن و داﺧﻞ پیله ﺑﺴﯿﺎر ﻇﺮﯾﻒ و ﻧﺎﻗﺺ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺷﻔﯿﺮه میﺷﻮﻧد. ﺗﺨﻢ ﺣﺸﺮه ﺑﯿﻀﻮي ﺑﺎﻃﻮل0.4 و ﻋﺮض 0.2 میلیﻣﺘﺮ اﺳﺖ.تخم ها در اﺑﺘﺪا ﺳﻔﯿﺪ، زرد و ﻗﺒﻞ از ﺗﻔﺮﯾﺦ ﺑﻪ رنگ ﻧﺎرنجی در می آﯾﻨﺪ. ﺗﻌﺪاد ﺗﺨﻢ ﻫﺎي پرواﻧﻪﻫﺎي ﻣﺎده ﺣﺪود 60 ﻋﺪد میﺑﺎﺷﺪ که ﺑﻪ ﺻﻮرت تک تک و ﺑﻪ ﻧﺪرت در دﺳﺘﻪﻫﺎي چندتایی گذاﺷﺘﻪ میﺷﻮد. ﻣﺤﻞ ﺗﺨﻢرﯾﺰي، ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻓﺼﻞ و وﺿﻊ درﺧﺘﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ می کند و ممکن اﺳﺖ روي ﻣﯿﻮه و ﯾﺎ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي در ﺣﺎل رﺷﺪ گذاﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ.

ﻻرو ﺟﻮان ﺑﻌﺪ از ﺧﺮوج از ﺗﺨﻢ، زرد ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﻗﻬﻮه اي ﺑﻮده و 0.5 میلیمتر ﻃﻮل دارد و ﺑﺪن آن از ﻣﻮ پوﺷﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻃﻮل ﻻرو کامل 10 میلیمتر ﺑﻮده و رنگ آن قهوه ای ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺖ. رنگ ﻗﺮﻣﺰ و ﻧﻮارﻫﺎي ﻋﺮضی روﺷﻦ، از ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﻬﻢ ﻇﺎﻫﺮي ﻻرو اﺳﺖ.

ﻃﻮل ﺷﻔﯿﺮه 6 میلیمتر، ﺑﻪ رنگ ﻗﻬﻮه اي و دراﻧﺘﻬﺎي ﺑﺪن داراي یکدﺳﺘﻪ ﻣﻮ میﺑﺎﺷﺪ که ﺑﺎ آن ﺧﻮد را ﺑﻪ پیله اﺑﺮیشمی می چسباند. اﯾﻦ پیلهﻫﺎ محکم ﺑﻪ پوﺳﺖ ﺗﻨﻪ و ﺷﺎﺧﻪ درﺧﺘﺎن چسبیده و ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻣﺤﻞ اﺗﺼﺎل ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﻓﺮعی ﺑﻪ ﺗﻨﻪ و ﺷﺎﺧﻪ اصلی دﯾﺪه می شوند. پیله ﻫﺎ در زﯾﺮ ﻣﺤﻔﻈﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ که ازﺑﻬﻢ چسبیدن ﻓﻀﻮﻻت ﻗﻄﻌﺎت گیاهی ﺗﺎرﻫﺎي ﻣﺨﺼﻮص که ﻻروﻫﺎ می تنند ﺑﻪ وﺟﻮد می آید، ﻣﺸﺎﻫﺪه می شود.

ﺣﺸﺮه کامل، ﺷﺐ پره هاي اﺳﺖ که ﻋﺮض ﺑﺎلﻫﺎي ﺑﺎز16-14 میلیمتر و ﻃﻮل آن ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ 8 میلیمتر اﺳﺖ. ﺑﺎلﻫﺎي ﺟﻠﻮیی، شکلی ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ً مستطیلی ﺑﻮده، داراي زﻣﯿﻨﻪاي ﺗﯿﺮه که لکهﻫﺎي ﺳﯿﺎه وﻧﻘﻮش ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ ﺗﯿﺮه و روﺷﻦ و ﻧﻮارﻫﺎیی روی آن وﺟﻮد دارد. در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﯿﺮونی اﯾﻦ ﺑﺎلﻫﺎ ریشک ﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪي دﯾﺪه میﺷﻮد.

این حشره سه نسل در سال دارد.

نسل اول (خسارت به جوانه های گل و گل ها): لارو ها به صورت نیمه رشد یافته در زیر پوستک های تنه درختان زمستانگذرانی می کنند و با شروع فصل بهار و باز شدن گل ها به سمت جوانه های گل حرکت می کنند و در آن ها سوراخ هایی ایجاد می کنند. جوانه های آسیب دیده معمولا ضعیف می شوند و می میرند. این لارو ها در همان روی درختان تبدیل به شفیره می شوند و در اوایل اردیبهشت به صورت پروانه نسل اول ظاهر می شوند.

نسل دوم (خسارت به سرشاخه های جوان و میوه های کوچک): پروانه های ظاهر شده روی شاخه ها، برگ های کوچک و میوه های در حال رشد تخم می گذارند. لارو ها نسل دوم در هنگام رشد سرشاخه های جدید ظاهر و ابتدا وارد سرشاخه های جوان می شوند و از بافت داخل شاخه تغذیه می کنند (سرشاخه ها خشک می شوند و برگ های آسیب دیده از آن آویزان می شوند) و بعد از مدت کوتاهی پس از شروع سخت شدن سرشاخه ها به سمت میوه ها حرکت می کنند. این لارو ها پس از رشد کامل، روی تنه و شاخه های بزرگتر شفیره می شوند و پس از مدتی پروانه های نسل دوم ظاهر می شوند.

نسل سوم (خسارت به میوه ها): پروانه هایی که از نسل دوم بیرون می آیند روی میوه ها تخم می گذارند. لارو ها در این زمان تغذیه خود را به میوه محدود می کنند و باعث آسیب بیشتر محصول می شوند. (زردآلو که زودتر از هلو میوه می دهد، در نسل اول آسیب بیشتری می بیند.) پس از رشد کامل لارو ها، پروانه های نسل سوم بوجود می آید. آن ها لاروهای زمستان گذران را تولید می کند که هیچ آسیب قابل توجهی در اثر آن ایجاد نمی شود.

روش های مقابله با کرم سرشاخه خوار

جمع آوری میوه های آلوده ریخته شده روی زمین و معدوم کردن آن ها در فصل زمستان و حتی در نسل دوم و سوم این آفت در فصل بهار و تابستان

هرس بهاره و تابستانه سرشاخه های خشک و آسیب دیده نسل دوم این آفت. همچنین هرس زمستانه در جهت کنترل لارو های زمستانگذران و به منظور افزایش کیفیت و کیمیت میوه درختان هلو و شلیل

کنترل شیمیایی:

برای مقابله با آفت کرم سرشاخه خوار هلو چندنوبت سمپاشی در نهالستان ها و باغ های هلو، شلیل و بادام که میزبان اصلی این آفت هستند توصیه می شود.

در ﻧﻬﺎﻟﺴﺘﺎنﻫﺎ: در ﺳﺎل اول که تازه هسته گیاه کشت شده است، ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ کنترل آﻓﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد زﯾﺮا
پس از پیوند، ﻧﻬﺎل ﺳﺮﺑﺮداري ﺷﺪه و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎي آﻟﻮده ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﯿﺰیکی ﺣﺬف ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. در ﺳﺎل دوم که پیوندک ﺷﺮوع ﺑﻪ رﺷﺪ می کند، ﻫﺮ گوﻧﻪ ﺧﺴﺎرت آﻓﺖ ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﻪ اﻧﺘﻬﺎیی، ﺑﺎﻋﺚ ﺟﺎرویی ﺷﺪن نهال ﺷﺪه که ﺑﺎﻋﺚ ﻋﺪم ﺑﺎزارپسندی اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻧﻬﺎلﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. لذا می باید با نسل اول و دوم این آفت به خوبی مقابله شود.

در باغ ها: سمپاشی ها طی چند مرحله و در زمان های مشخص انجام می شود.

مرحله اول: سمپاشی درختان در اواسط زمستان ( حدود دهم تا بیستم ماه بهمن در مازندران) بسته به آب و هوای منطقه به منظور از بین بردن لارو های زمستانگذران

مرحله دوم: سمپاشی علیه نسل اول این آفت در مرحله تورم و صورتی شدن غنچه ها قبل از باز شدن گل ها ( مصادف با اواخر اسفند در مازندران)

مرحله سوم: سمپاشی علیه نسل دوم این آفت بعد تلقیح و پس از ریزش گلبرگها به منظور جلوگیری از آسیب به سرشاخه ها و میوه ها (مصادف با اواخر فروردین در مازندران)

مرحله چهارم: سمپاشی علیه لارو های تازه تفریخ شده نسل سوم به منظور جلوگیری از خسارت به میوه ها (مصادف با اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد در مازندران)

مرحله اول و مرحله سوم سمپاشی درختان هلو و شلیل بسیار مهم است ولی در شرایط حضور و طغیان آفت کرم سرشاخه خوار، توصیه می شود هر چهار مرحله سمپاشی انجام شود.

با استفاده از تله های فرمونی می توان به حضور پروانه نر این آفت در هر نسل پی برد. با پدیدار شدن این حشره 4 تا 18 روز بعد، تخم ریزی یا تفریخ تخم ها اتفاق می افتد که زمان مناسبی برای سمپاشی می باشد.

در مرحله اول سمپاشی در زمستان، از روغن ولک (امولسیون شونده) به میزان 20 لیتر در هزار لیتر آب به همراه حشره کش تماسی (حشره کش های دیازینون و یا دورسبان هر دو از رده سموم مجاز کشور خارج شده اند) همانند مالاتیون به میزان 1 تا 2 لیتر در هزار لیتر استفاده می شود. در این زمان استفاده از روغن ولک 30 تا 35 در هزار لیتر آب نیز به تنهایی توصیه میشود و کارایی بسیار خوبی دارد.

در سمپاشی مراحل دوم، سوم و چهارم از حشره کش ها به تنهایی (بدون روغن ولک) استفاده می شود. (حشره کش های خوب و کارامد برای مقابله با این آفت دیازینون و یا دورسبان بوده اند که هر دو از لیست سموم مجاز کشور خارج شده اند و واردات و تولید آن ها متوقف شده است). امروزه و به صورت تجربی بیشتر از حشره کش های سایپرمترین (به میزان یک لیتر در هزار لیتر آب) و یا مالاتیون (دو لیتر در هزار لیتر آب) استفاده می شود که کارایی به نسبت خوبی نیز دارند.

سمپاشی درختان با باکتری باسیلوس تورجنسیس نیز مفید بوده است. این باکتری لارو هایی را که از بخش داخلی سرشاخه تغذیه می کنند از بین می برد.

پودر کائولین نیز برای مقابله با این آفت کاربرد دارد. پودر کائولین ممکن است به جلوگیری از تغذیه لاروها و تخم گذاری بزرگسالان کمک کند.

حشره کش های خانواده پیرتروئید ها همانند فن والریت و یا پروپاترین و همچنین حشره کش اسپینوساد نیز برای مقابله با این آفت توصیه شده است.

حشره کش های دیمیلین (توصیه می شود بعد از ریزش گلبرگ ها استفاده نشود)، آدمیرال (پیری پروکسی فن)، دلتامترین و پریمترین نیز از آفت کش های موثر برای مقابله با این آفت محسوب می شوند.