کرم پرتقال ناول (کرم نارنجی)

Navel orangeworm (Navel caterpilar)

این حشره یکی از افات مهم ﺑﺎدام، گردو، پسته و انجیر و به عنوان یکی از عوامل محدو کننده ﺻﺎدرات این محصولات در ایالات متحده امریکا مخصوصا در کالیفرنیا محسوب می شود. اگرچه سیکل زندگی این آفت در طبیعت تکمیل می شود، ولی با ورود این آفت به انبار از طریق میوه های خشک خسارت اقتصادی بسیار زیادی ایجاد می شود. این آفت بومی مناطجنوبی امریکا و جنوب مکزیک بوده که در اثر نقل و انتقال محصولات میزبان به سایر مناطق انتشار پیدا کرده است و برای اولین بار در ایالت اریزونای امریکا در سال 1899 توصیف شده است. لذا با توجه به اهمیت آفت مذکور در لیست افات قرنطینه ای ایران و بسیاری از کشور ها قرار گرفته است.

درختان اﻧﺠﻴﺮ و ﺑﺎدام، گردو، پسته از مهم ترین میزبان های این افت محسوب می گردند.

با وجود نام رایج آن، A. transitella آفت جدی مرکبات نیست . خسارت این آفت بیشتر روی میوه های گردو، پسته و بادام است.

کرم پرتقال ناول (Amyelois transitella) یک آفت عجیب و غریب است که می‌تواند به محصولات آجیلی مانند پسته، بادام و گردو و محصولات میوه‌ای مانند مرکبات، خرما، انجیر، انگور، سیب، گلابی و میوه‌های هسته‌دار آسیب برساند. آسیب و آلودگی ناشی از کرم پرتقال ناول می‌تواند عملکرد میوه و دانه های آجیلی را کاهش داده و محصولات را غیرقابل فروش کند. در دانه های آجیلی، خطر آلودگی توسط قارچ‌های تولیدکننده آفلاتوکسین نیز وجود دارد که می‌تواند بر کیفیت آجیل و ایمنی مواد غذایی تأثیر بگذارد. کرم پرتقال ناول در استرالیا یافت نمی‌شود.

تخم:

تخم ها به صورت منفرد، بیضی شکل، دارای بافت توری و شبکه مانند، ابتدا به رنگ سفید سپس به رنگ صورتی و در نهایت به رنگ قرمز متمایل به نارنجی دیده می شوند.

روی میوه‌های مومیایی شده یا ترک خورده، روی شاخه‌ها، در انتهای ناف پرتقال‌های آسیب دیده، و ترک‌ها و زخم‌های موجود در میوه و دانه های آجیلی گذاشته می‌شوند.

لارو:

لارو های سن اول قرمز متمایل به نارنجی، بعدا به رنگ نارنجی متمایل به صورتی تا کرم در می آیند . لارو های این آفت از طریق لکه قوسی شکل روی دومین بند قفسه سینه از ناحیه پشتی قابل تشخیص می باشند . طول لارو های سن اخر در حداکثر رشد 13-19 میلیمتر می باشد.

شفیره:

شفیره ها به رنگ تیره متمایل به قهوه ای با شیار های مشخص، حدود 7.25- 12 میلیمتر طول دارند. شفیره های ماده بزرگترند.

حشرات بالغ:

درﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺎﻟﻎﻫﺎ ﺑﺎلهای روﺋﻲ ﻧﻘﺮه اي ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ، با خطوط مواج باریک نا منظم و گسترده، بال های عقبی به طور یکنواختی شفاف و روشن، به جز در محل رگ بال ها که کمی تیره می باشد. حشرات ماده حدود 10.9 میلی متر و حشرات نر 9.7 میلیمتر طول دارند.

خسارت روی میوه ها:

گیاهان در مرحله میوه‌دهی تحت تأثیر قرار می‌گیرند، زیرا آفت عمدتاً از میوه‌ها و دانه آجیل‌های آسیب‌دیده، بیش از حد رسیده و خشک تغذیه می‌کند.

خسارت به گیاهان:

میوه‌ها و دانه آجیل‌هایی که در اثر آفتاب‌سوختگی، سایر آفات یا عوامل محیطی آسیب دیده‌اند، بیشترین حساسیت را دارند.

در دانه آجیل‌ها، اولین علامت می‌تواند وجود سوراخ‌های کوچک و به اندازه سوزن باشد که شروع تونل‌هایی به داخل گوشت آجیل هستند که لاروها از آنجا تغذیه می‌کنند. پسته حساس ترین میزبان به این افت می باشد. بدینصورت که بعد از آلودگی، پوسته ان ترک بر می دارد

لاروهای تغذیه‌کننده می‌توانند مقادیر زیادی تار و فضولات (مدفوع حشرات) تولید کنند.

لاروهای کرم پرتقال ناول در شکاف‌ها و زخم‌های میوه‌هایی مانند مرکبات، به ویژه پرتقال ناول، قرار می گیرند و از داخل یا نزدیکی هسته تغذیه می‌کنند. کرم نارنجی در مرکبات معمولا به پرتقال ناف دار (ناول) خسارت می زند . حشرات بالغ روی زخم های ناف میوه تخم گذاری می کنند و لارو ها پس از تفریخ از ناحیه ناف میوه ورود و تا مرکز میوه پیش می روند و خسارت ایجاد می کنند.

در انگور، لاروها از میوه، به ویژه خوشه‌های خشک و پوسیده دانه ها، تغذیه می‌کنند

تغذیه لارو می‌تواند به ارگانیسم‌های عامل پوسیدگی اجازه ورود به میوه و دانه آجیلی، مانند قارچ تولیدکننده آفلاتوکسین، آسپرژیلوس فلاووس، را بدهد. این آسیب می‌تواند منجر به ریزش میوه، آلودگی و کاهش کیفیت و بازار پسندی میوه ها و آجیل ها شود.

چرخه زندگی:

بسته به شرایط محیطی حشرات بالغ، در اواسط تا اواخر بهار از شفیره ها خارج می شوند و تخم گذاری می کنند و لارو ها طی چند هفته از تخم خارج می شوند. ۵ مرحله رشد لاروی (سنین) وجود دارد.(در مازندران از اوایل تا اواخر تابستان خسارت کرم پرتقال ناول را مشاهده خواهید نمود که این خسارت با بزرگ شدن میوه و با افزایش میزان خسارت به صورت زرد شدن و ریزش میو ها بیشتر مشخص می شود) . سپس لاروها پیله‌ای ایجاد می‌کنند که در آن شفیره می‌شوند (به پروانه‌های بالغ تبدیل می‌شوند). پس از ظهور، پروانه‌های بالغ جفت‌گیری کرده و چرخه زندگی را از سر می‌گیرند. در شرایط مساعد، کرم ناف پرتقال می‌تواند در تمام طول سال فعال بماند.

اگر شرایط آب و هوایی نامساعد (سرد) باشد، کرم‌های ناف پرتقال می‌توانند در بقایای محصول فصل قبل (میوه‌ها و آجیل‌های مومیایی شده) به صورت لارو یا شفیره زمستان‌گذرانی کنند.

در طبیعت پرواز حشرات کامل و تخمگذاری روی درختان مختلف در مناطق مختلف از راه های پراکنش این آفت می باشد. پروانه‌های بالغ قادرند ۳۷۵ تا ۴۲۵ متر را برای یافتن میزبان جدید طی کنند، بنابراین می‌توانند به سرعت در یک باغ گسترش یابند.

در تجارت بین الملل ممکن است شفیره یا لارو های افت از طریق میوه های خشک و تازه میزبان جابجا شوند.

این افت، افت مهم مرکبات محسوب نمی شود و معمولا خسارت محسوسی نیز ایجاد نمی نماید. لذا در مرکبات کنترل و مقابله با این آفت نیاز نمی باشد.

اما برای مقابله با این آفت در باغ های پسته گردو و بادام می بایست در سطوح بالاتر اقدامات قرنطینه ای انجام شود و لازم است هرساله مناطق کاشت گیاهان میزبان جهت مشاهده لارو، تخم، شفیره و حشرات کامل بررسی گردند. از مهمترین روش های دسترسی سریع به این آفت، مشاهده و بررسی میوه های خشک باقیمانده روی درختان از سال گذشته می باشد. جهت جمع آوری و شکار تخم و حشرات کامل آفت می توان از ا نواع مختلف تله ها از جمله تله های سیاه شکار تخم black egg trap و همچنین فرمون (Z,Z)-11,13-hexadecadienal استفاده نمود.

حشرات بالغ دوست دارند و ترجیح می دهند در مناطقی تخم گذاری کنند که تیره و یا سیاه باشد و کمتری میزان انعکاس نور را داشته باشد. شیارهای اضافی برای تخم‌گذاری بین پنجره‌ها و بالای تله ایجاد شد. سطح اضافه شده مشابه سطح زبری بود که از قبل روی تله بود و از چسب سیلیکونی شفاف ساخته شده بود. در تله‌ها طعمه های مختلف و در اندازه های متفاوت برای مثال با ۱۵ گرم تفاله بادام آسیاب شده طعمه‌گذاری شده اند. بدین طریق حشرات بالغ برای تخمگذاری وارد این تله می شوند و شکار می شوند.

ازفرمون ها و تله های متفاوت نیز برای ردیابی و به دام انداختن حشرات بالغ نیز می توان استفاده نمود. با تعیین زمان حضور و یا ظهور حشرات بالغ می توان از طریق سمپاشی عمومی با حشره کش های مناسب، نسبت به کنترل این آفت اقدام نمود.