- سبدخرید خالی است.
- ادامه خرید
Panonychus citri
Citrus red mite
کنه قرمز مرکبات (Panonychus citri) یک آفت مهم اقتصادی مرکبات در سطح جهان است. اگرچه مرکبات میزبان اصلی آن هستند، اما می‌توانند سایر درختان میوه از جمله درختان دانه‌دار و هسته‌دار را نیز آلوده کنند. کنه‌های بالغ و پوره‌های آنها از میوه، برگ و شاخه‌های گیاه میزبان تغذیه می‌کنند و می‌توانند باعث ریزش برگ، تغییر رنگ و کاهش کیفیت میوه‌ها شوند.
کنه قرمز مرکبات متعلق به شاخه بندپایان(Arthropoda)، رده عنکبوت مانندها (Arachnida)، راسته پیش استیگمایان(Prostigmata) و خانواده کنه های تارتن (Tetranychidae) است.
کنه قرمز مرکبات حدود ۹۰ گونه میزبان در ۳۰ خانواده گیاهی، از جمله پرتقال، لیمو، نارنگی، نارنگی و گریپ فروت دارد.
این حشرات از برگها تغذیه می‌کنند و شاخ و برگ‌های سبز روشن و در حال بلوغ را ترجیح می‌دهند. آنها همچنین از پوست سبز و میوه در هر سنی تغذیه می‌کنند. آسیب خراش مانند به برگها و میوه‌های نارس ظاهری رنگ‌پریده می‌دهد، در حالی که پرتقال‌ها و لیموهای بالغ به رنگ زرد کاهی کم‌رنگ در می‌آیند.
از مهمترین و شاخص ترین نشانه حضور کنه قرمز و آسیب شدید آن، سوزن سوزنی شدن سطح برگ سبز مرکبات با نقاط ریز زرد می باشد. این نشانه با کمی دقت روی میوه های خسارت دیده نیز قابل مشاهده است.
در آلودگی‌های سبک، کنه‌های قرمز مرکبات به پایه سطوح بالایی برگ حمله می‌کنند. درختانی که تحت فشار بادهای خشک ملایم و رطوبت کم خاک هستند، بیشتر مستعد آلودگی‌های شدید هستند. این امر منجر به موارد زیر میشود: 1. برگ‌ریزی که از بالای درختان شروع میشود 2. ریزش میوه 3.خشکیدگی شاخه‌ها و سرشاخه‌ها.
کنه‌ها هنگام جابجایی مواد گیاهی یا تجهیزات آلوده، در لباس‌ها در مسافت‌های طولانی پخش میشوند. در مسافت‌های کوتاه، آنها می‌توانند بین گیاهان راه بروند یا توسط باد حمل شوند.
شناسایی کنه قرمز مرکبات شبیه کنه تار عنکبوتی لوبیا (در زیر مشاهده می نمایید) است، اما رنگ روشن‌تری دارد.
ماده‌های بالغ بدن بیضی‌شکل و تپل دارند، تا 0.5 میلیمتر طول و 4 جفت پا دارند. نرها کوچک‌تر و به سمت عقب باریک‌تر هستند.
تخم‌ها روی سطح آلوده، معمولاً در امتداد رگبرگ‌های میانی برگها یافت میشوند. قطر آنها حدود 0.13 میلیمتر، قرمز روشن و تقریباً کروی است. یک ساقه عمودی در بالای تخم، با 10 تا 12 تار ظریف، آن را به سطح گیاه متصل می‌کند.
لارو
نوزادی که از تخم کنه خارج می شود، لارو میگویند که دارای3جفت پا بوده و اندازه آن حدود 0.2 میلیمتر است. دوره لاروی در دمای 25 درجه سلسیوس 1 تا 2 روز طول می کشد. پس از کامل شدن مرحله لاروی، لاروها ضمن ثابت شدن دریک محل، از سطح شکمی کاملا ً به سطح برگ چسبیده و با جمع کردن پاها به سمت بدن به استراحت اول یا استراحت لاروی (Nymphochrysalis) می پردازند که 1 تا 1.5 روز به طول می انجامد.
کنه های قرمز در مرحله پوره و کنه بالغ خسارت ایجاد می کنند اما عامل اصلی خسارت، کنه های بالغ می باشند.
پوره سن اول (Protonymph)
پوره سن اول دارای چهار جفت پا و قدری بزرگتر از لارو و به اندازه 0.2 تا 0.25 میلیمتر می باشد. این مرحله در دمای 25 درجه سلسیوس 1 تا 2 روز است، سپس وارد مرحله استراحت دوم (Deutochrysalis) شده که 1 تا 1.2 روز طول می کشد.
پوره های سن دوم دارای چهار جفت پا بوده و اندازه آنها به 0.25 تا 0.3 میلیمتر می رسد. در این مرحله کنه های نر به واسطه باریک بودن انتهای بدن از افراد ماده قابل تشخیص هستند. پوره ها پس از تغذیه به مدت 1 تا 2 روز وارد مرحله استراحت سوم (Teliochrysalis) می شوند. در دمای 25 درجه سلسیوس این مدت بالغ بر 1 الی 1.5 روز می باشد.
چرخه زندگی
کنه قرمز مرکبات روزانه 2 یا 3 تخم می‌گذارد و در طول عمر خود 20 تا 30 تخم می‌گذارد. لاروها که 3 جفت پا دارند، در 8 تا 30 روز از تخم‌ها بیرون می‌آیند. کنه‌ها از طریق 2 مرحله پورگی با 4 جفت پا که هر کدام چند روز طول می‌کشد، رشد می‌کنند و سپس بالغ میشوند. در تابستان، یک نسل ممکن است به کوتاهی ۳ هفته باشد و کنه‌های بالغ می‌توانند تا ۱۸ روز زنده بمانند. رشد در طول سال ادامه دارد، اما در شرایط خنک با سرعت کمتری کنه ها رشد می کنند. هوای بسیار گرم و خشک همراه با باد، باعث مرگ و میر بالا میشود. همچنین جمعیت کنه‌ها در رطوبت بالا و طولانی مدت، کاهش می‌یابد.
کنه قرمز مرکبات به برگ، میوه و سرشاخه های سبز درختان حمله کرده و با قطعات دهانی خنجر مانند که کلیسر نامیده می شود و نوع زننده–مکنده است، سلول های گیاه میزبان را پاره کرده و از شیره نباتی آنها تغذیه می نماید. علائم آلودگی به صورت لکه های ریز و به رنگ روشن در سطح برگها و میوه ها دیده میشود که ظاهری نقره ای به سطح برگ و میوه می دهد. این وضعیت موجب قاشقی شدن برگها و یا ریزش شدید آن ها در شاخه های انتهایی می شود. حمله این آفت به میوه ها، باعث کوچک ماندن و کم آب شدن آن ها می شود. در اثر حمله این آفت، پوست میوه نقره ای و بد رنگ میشود. میوه های آلوده ارزش انباری کمی داشته و خیلی زودتر از میوه های سالم پوسیده شده و از بین می روند.
از مهمترین و شاخص ترین نشانه حضور کنه قرمز و آسیب شدید آن، سوزن سوزنی شدن سطح برگ سبز مرکبات با نقاط ریز زرد می باشد. این نشانه با کمی دقت روی میوه های خسارت دیده نیز قابل مشاهده است.
درختان مرکبات در سنین مختلف (نهال ها در خزانه و نهالستان و درختان در باغ) مورد حمله کنه قرمز قرار میگیرند. وقتی که درختان تحت تنش رطوبت کم خاک و بادهای خشک قرار گیرند آلودگی شدیدبه آفت اتفاق می افتد که باعث ریزش برگ و میوه و زوال سرشاخه ها و شاخه ها می شود.
شدت خسارت این آفت در فصول بهار (اواسط تا اواخربهار ) و پاییز (اوایل تا اواسط پاییز) بیشتر از دیگر زمان ها است. انواع لیمو میزبان اولیه این آفت می باشند. پرتقال وگریپ فروت نیز به شدت مورد حمله این آفت قرار می گیرند. ظاهرا ً نارنگی و نارنج نسبت به دیگر ارقام متحمل تر هستند.
کنه قرمز مرکبات زمستان را به صورت تخم روی سرشاخه ها به سر می برد. در زمستان های ملایم بصورت پوره و کنه بالغ نیز دیده می شود. اوج تراکم جمعیت و فعالیت این آفت در دو موقع ازسال (اواسط تا اواخر فصل بهار و اوایل تا اواسط فصل پاییز) مشاهده می شود. ولی اواخر پاییز، زمستان و اوایل بهار به علت بارندگی های مداوم و سرما و همچنین از اوایل تا اواخر تابستان به واسطه افزایش گرمای محیط جمعیت بسیار کمی دارد.
این آفت در شرایط طبیعی13 نسل دارد که هر نسل آن به طور متوسط 14 روز به طول می انجامد. جمعیت این آفت در 10 روز می تواند 8.5 برابر افزایش یابد.
میانگین کل دوره رشد و نمو مراحل نابالغ کنه قرمز مرکبات 17.4 تا 7.9 روز می باشد. طول دوره بلوغ کنه قرمز روی پرتقال تامسون 21.4 روز و روی نارنگی پونکن 9.8 روز بود.
طولانی ترین طول دوره زندگی کنه روی پرتقال تامسون 35.3 روز و کوتاه ترین آن روی نارنگی پونکن 27.1 روز گزارش شده است.
یشترین تراکم جمعیت کنه و میزان تخم ریزی آن روی پرتقال و کمترین تعداد روی نارنگی پونکن مشاهده شد. همچنین طولانی ترین دوره زندگی کنه های ماده و بیشترین میزان تخم ریزی روی رقم پوملو و کوتاهترین دوره زندگی و کمترین میزان تخم ریزی روی نارنگی پونکن گزارش شد. بنابراین رقم پوملو بیشترین و رقم پونکن کمترین حساسیت را نسبت به کنه قرمز مرکبات دارا می باشد.
مدیریت و کنترل آفت:
کنترل کنه قرمز مرکبات به روش های مختلفی صورت می گیرد که از جمله آن ها میتوان به کاربرد سموم شیمیایی، کنترل بیولوژیک وکنترل زراعی اشاره کرد. به رهگیری از هریک از این روش ها با توجه به شرایط محیطی، میزان خسارت آفت و توان اقتصادی تولیدکنندگان صورت می گیرد. در ایران فقط مبارزه شیمیایی علیه این آفت صورت می گیرد.
آبیاری مناسب یک عامل مهم برای کاهش خسارت اقتصادی است. گیاهان آلوده به کنه قرمز زمانی که تحت تنش آب قرار می گیرند، صدمه شدیدتری خواهند دید. بنابراین آبیاری باغ های مرکبات مخصوصا در طول فصل تابستان توصیه می شود تا از تنش درختان جلوگیری شود، چون موجب حساسیت درختان به کنه می شود.
از کاشت میزبان های گیاهی متناوب مانند کرچک (Caster) و زیتون تلخ (Melia sp.) که به شدت
توسط این کنه آلوده میشوند در باغ های مرکبات خودداری شود، چون کنه ها در فصل خواب روی آن ها ادامه حیات داده و در فصل بهار به درختان میوه انتقال می یابند.
ارقام متحمل که در مدیریت تلفیقی آفات به همراه سایر روش های کنترل مورد استفاده قرار می گیرند، از اجزای اساسی مدیریت تلفیقی محسوب می شوند.
دربررسی های صورت گرفته در ارتباط با ارزیابی مکانیسم آنتی بیوز (مقاومت) ارقام مختلف مرکبات نسبت به کنه قرمز، به دلیل بیشتر بودن مقدار نرخ ذاتی افزایش جمعیت، باروری، نرخ بقاء و سرغت رشد و نمو آفت روی پرتقال تامسون، این رقم به عنوان حساسترین رقم و نارنگی پونکن برعکس ویژگی های فوق الذکر به عنوان متحمل ترین رقم اعلام شد.
وقتی که علائم خسارت کنه قرمز روی درختان مرکبات به مقدار زیادی مشاهده شد بیانگر این است که زمان، برای سمپاشی خیلی دیر شده است. چون آشکار شدن علائم خسارت شدید روی درخت حاکی از این است که جمعیت زیاد کنه قبل از مشاهده علائم خسارت روی درخت در حال تغذیه بوده اند. از آنجایی که کنه های مرکبات به آسانی با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند، به این مسئله باید توجه ویژه ای معطوف نمود. لذا برای رفع این مشکل، در مواقعی که آلودگی درختان به این آفت مورد انتظار است، بازدید مکرر باغ ها با ذره بین دستی 10 برابر به منظور ردیابی کنه ها هر دو هفته یکبار توصیه میشود.
وقتی که نتایج بازدیدها تعداد کنه های روی درختان مرکبات را به صورت افزایشی نشان داد، بیانگر این است که خسارت جدی متوجه محصول خواهد شد. بنابراین در چنین وضعیتی لازم است که به آستانه خسارت اقتصادی آفت توجه شود. در برخی منابع آستانه اقتصادی کنه قرمز مرکبات 8 کنه در هر برگ ذکر شده است.
در این شرایط جمعیت آن ها بطور سریع افزایش پیدا می کند و به مرحله طغیانی می رسد. لذا تعداد 4-3 کنه در هر برگ آستانه اقتصادی قابل اطمینان برای این آفت است.
شدت خسارت این آفت در شمال کشور از اواسط تا اواخر بهار و اوایل تا اواسط پاییز بیشتر از دیگر زمان ها است. کنه قرمز مرکبات معمولا در ماه های گرم و مرطوب تابستان در شمال کشور برای باغ های مرکبات مشکلی ندارد، اما تحت شرایط خاصی گاها ً در تابستان نیز طغیان کنه قرمز مشاهده میشود. این کنه در اواخر زمستان بیشتر به صورت تخم روی مرکبات به سر می برد.
آب و هوای خیلی گرم و خشک به همراه باد معمولا موجب تلفات کنه ها می شود و دوره رطوبت بالا و بارندگی زیاد نیز برای آن ها نامناسب است.
کنه کش های متداول در کنترل شیمیایی علیه کنه قرمز مرکبات :
-هگزی تیازوکس( نیسورون): کنه کش تماسی و گوارشی باخاصیت تخم کشی،لارو کشی و پوره کشی و نفوذ از سطح برگ با غلظت 0.5 تا لیتر0.75 درهزار مصرف می شود.
-بروموپروپیالت( نئورون): کنه کش غیر سیستمیک و تماسی با غلظت 1 در هزار بکار برده می شود.
-فن پیروکسی میت (اورتوس): کنه کش تماسی با اثر ضربه ای سریع روی لارو، پوره و کنه بالغ با غلظت 0.5 در هزار استعمال میشود. ولی روی کنه بالغ عموما موثرتر است
-پیریداین(سان مایت) : کنه کش غیرسیستمیک با اثر ضربه ای و دوام طوالنی و باقیماندگی طولانی روی تمام مراحل رشدی کنه ها به ویژه مراحل نابالغ با غلظت 0.4 تا 0.5 در هزار مصرف میشود.
-اسپیرودیکلوفن(انویدور): کنه کش تماسی با غلظت 0.2 تا 0.3 در هزار مصرف میشود. این سم کارایی خوبی علیه تمام مراحل رشد و نمو کنه ها دارد. باروری کنه های ماده را کاهش داده و تعداد تخم گذاشته شده تا حد زیادی کاسته میشود.
-کلوفنتزین (آپولو): کنه کش تماسی با خاصیت تخم کشی با غلظت 0.5 در هزار کاربرد دارد.
به طورکلی مصرف کنه کش های اختصاصی یکبار در سال توصیه می شود، تا حداقل مقاومت به سموم در کنه ها توسعه یابد.
-روغن های امولسیون شونده و EC با نام های تجاری مختلف: توصیه می شود به همراه حشره کش ها و یا کنه کش های مختلف از روغن های امولسیون شونده (روغن ولک) نیز استفاده شود. نحوه اثر آن بصورت فیزیکی است که کل سطح بدن کنه و حشره را پوشانده و با بستن روزنه های تنفسی موجبات مرگ آن ها را فراهم می کند.
میزان روغن استفاده شده بسته به مرحله رشدی درخت و شرایط آب و هوایی متفاوت است و این میزان از 3 تا 15 لیتر در هزار متغیر است. در اوایل بهار و زمان شکوفه دهی درختان و چند هفته بعد از آن نیز توصیه به استفاده از روغن ولک نمی شود.
کاربرد ترکیب روغنی در دمای بالای 32 درجه سانتیگراد به علت اثر گیاه سوزی توصیه نمی شود.
برای مقابله با این آفت در موارد آلودگی شدید و خسارت زیاد:
در موارد آلودگی شدید و خسارت های بالای این آفت به درختان مرکبات به صورت تجربی نیز امده است و همچنین نتیجه نیز داده است که استفاده از ترکیب یک کنه کش بالغ کش همانند اورتوس و یا نئورون به همراه یک کنه کش تخم کش و یا پوره کش همانند نیسورون، آپولو و یا انویدور تاثیر بسیار خوبی در مقابله با این آفت و کاهش جمعیت آن دارد. توصیه می شود در خسارت های شدید دو تا سه مرحله سمپاشی به فاصه 10 روز تا دو هفته تکرار شود.
در موارد حضور غیر اقتصادی آفت و پیشگیری:
به منظور پیشگیری از حضور و خسارت این آفت در باغات مرکبات ، سه مرحله عمومی سمپاشی که شامل سمپاشی زمستانه، سمپاشی بهاره و سمپاشی تابستانه است بسیار موثر می باشد.
این سمپاشی ها به منظور جلوگیری از شدت خسارت آفت است که در فصل بهار (اواسط تا اواخر) و همچنین اواخر تابستان و اوایل پاییز انجام شود. (زمان دقیق و نوع سموم مورد مصرف در این سمپاشی ها توسط سازمان جهاد کشاورزی استان مشخص می شود).
